Edward VI - chłopiec, który mógł zostać wielkim królem

W historii dynastii Tudorów postać Edward VI często ginie w cieniu swojego ojca Henryka VIII oraz słynnych sióstr: Maria I i Elżbieta I. A jednak wielu historyków zadaje dziś fascynujące pytanie: czy Edward VI mógł stać się jednym z najwybitniejszych i najbardziej nowoczesnych władców Anglii?

Zmarł, zanim ukończył szesnaście lat. Nie zdążył samodzielnie rządzić krajem przez długi czas. Pozostawił jednak po sobie obraz chłopca niezwykle inteligentnego, ambitnego i znacznie mniej brutalnego niż jego ojciec. W przeciwieństwie do Henryka VIII nie zapamiętano go jako człowieka gwałtownego, impulsywnego czy okrutnego. Wręcz przeciwnie, współcześni opisywali go jako dziecko wyjątkowo spokojne, zdyscyplinowane i nadzwyczaj dojrzałe.

Edward urodził się w 1537 roku jako długo wyczekiwany syn Henryka VIII i Jane Seymour. Dla jego ojca był niemal cudem. Henryk przez lata desperacko pragnął męskiego następcy tronu. Rozwiódł się z Katarzyną Aragońską, zerwał z Kościołem katolickim, doprowadził do egzekucji Anne Boleyn. Wszystko po to, by doczekać się syna. Narodziny Edwarda wywołały w Anglii prawdziwą euforię. Jednak szczęście trwało krótko. Jego matka zmarła kilkanaście dni po porodzie. Już od pierwszych chwil życia Edward był więc dzieckiem naznaczonym stratą.

Mimo politycznego chaosu wokół dworu Tudorów dzieciństwo Edwarda miało w sobie zaskakująco dużo ciepła. Wychowywał się otoczony kobietami: siostrami, kuzynkami i damami dworu. Szczególną więź miał z przyrodnią siostrą Elżbietą, przyszłą królową Anglii. Oboje byli niezwykle inteligentni, kochali książki, języki i naukę. Potrafili godzinami dyskutować o historii, religii czy filozofii. Edward spędzał także wiele czasu z kuzynkami z rodu Grey, szczególnie z Lady Jane Grey, która później na krótko została królową Anglii. Dwór, mimo swojej politycznej brutalności, stworzył wokół młodego księcia pewnego rodzaju intelektualny świat dziecięcej nauki i rywalizacji. Wielu historyków uważa, że właśnie to niezwykłe dzieciństwo ukształtowało jego charakter. Edward nie był wychowywany jak typowy renesansowy książę skupiony wyłącznie na wojnie i polowaniach. Od najmłodszych lat uczono go języków obcych, teologii, matematyki i historii. Już jako dziecko pisał po łacinie, grecku i francusku.

Czy był szczęśliwy? Trudno odpowiedzieć jednoznacznie. Z jednej strony otaczano go troską i uwielbieniem. Z drugiej – od najmłodszych lat wiedział, że jest najważniejszym dzieckiem w królestwie i że ciąży na nim ogromna odpowiedzialność. Żył pod nieustanną kontrolą nauczycieli, doradców i polityków. A jednak w zachowanych relacjach można znaleźć obrazy chłopca pogodnego, ciekawego świata i bardzo związanego emocjonalnie z siostrami. Elżbieta szczególnie mocno przeżyła jego śmierć wiele lat później.

Gdy Henryk VIII zmarł w 1547 roku, Edward miał zaledwie dziewięć lat. Został królem Anglii jako Edward VI. Oczywiście rzeczywistą władzę sprawowali początkowo regenci, ale młody monarcha bardzo szybko zaczął interesować się polityką. To właśnie tutaj pojawia się najciekawsza hipoteza historyczna. Edward był niezwykle inteligentny i pracowity. Zachowały się jego notatki, pamiętniki i komentarze polityczne. Jak na nastolatka wykazywał zaskakującą świadomość problemów państwa. Był też bardziej zdyscyplinowany i racjonalny niż Henryk VIII. Ojciec słynął z gniewu, pychy i brutalności. Edward wydawał się jego przeciwieństwem. Nie fascynowały go turnieje czy wystawne uczty. Znacznie bardziej interesowały go reformy religijne, administracja i edukacja. Nie oznacza to jednak, że był całkowicie łagodny. Za jego panowania również dochodziło do prześladowań religijnych, szczególnie wobec katolików. Trzeba jednak pamiętać, że ogromny wpływ na politykę mieli jego doradcy. Wielu badaczy uważa, że gdyby Edward dożył dorosłości i samodzielnych rządów, mógłby stać się znacznie bardziej umiarkowanym monarchą.

Największą tragedią Edwarda VI było to, że nigdy nie dano mu szansy w pełni rozwinąć swojego potencjału. W 1553 roku ciężko zachorował, prawdopodobnie na gruźlicę. Umierał powoli, świadomy, że jego kraj może pogrążyć się w chaosie. Miał zaledwie piętnaście lat. Jego śmierć otworzyła drogę do dramatycznych walk o tron i krótkiego panowania Lady Jane Grey. Ostatecznie władzę przejęła Maria Tudor.

Czy Edward VI mógł stać się jednym z najwybitniejszych władców Anglii? Wszystko wskazuje na to, że Edward posiadał cechy wyjątkowego monarchy: inteligencję, pracowitość, dyscyplinę i autentyczne zainteresowanie sprawami państwa. Był też bardziej refleksyjny i mniej impulsywny niż Henryk VIII.

Być może właśnie dlatego wielu historyków uważa go za „niewykorzystaną możliwość” dynastii Tudorów. Chłopca, który mógł zmienić historię Anglii, ale zmarł, zanim naprawdę rozpoczął swoje rządy. W pamięci potomnych pozostał więc nie jako tyran czy wojownik, lecz jako niezwykle utalentowane dziecko-renesansowy książę, którego życie zakończyło się zdecydowanie za wcześnie.